Dijital dünyada öfke, görünürlük ve sorumluluk üzerine
Bir haber görüyoruz. Bazen bir çocuğa yapılan haksızlık, bazen bir hayvana uygulanan şiddet, bazen de hepimizi ilgilendiren bir adaletsizlik. Sosyal medyada bunlarla karşılaşmamak neredeyse mümkün değil. Görünce de öfkeleniyoruz. Birkaç cümle yazıyor, paylaşım yapıyor, başkalarının da görmesini istiyoruz. Ardından telefonumuzu bırakıp günlük hayatımıza dönüyoruz.
Peki, o sırada gerçekten ne yaptık?
Bir haksızlığa karşı mı çıktık, önemli bir meseleye dikkat mi çektik, yoksa yalnızca tepkimizi göstererek kendimizi biraz daha iyi mi hissettik?
Sosyal medyada tepki göstermenin değersiz olduğunu söylemek pek doğru olmaz. Ancak tek başına yeterli olmadığını da göz ardı edemeyiz. Bazen tek bir paylaşım, uzun zamandır görmezden gelinen bir sorunun fark edilmesini sağlayabilir. Yine de burada önemli bir ayrım var: Bir meselenin görünür hâle gelmesi, o meselenin çözüldüğü anlamına gelmiyor.
Öfke neden bu kadar kolay yayılıyor?
Öfke her zaman zararlı bir duygu değildir. Pozitif psikoloji derslerimde de vurguladığım gibi, hoşumuza gitmeyen duyguların bile önemli işlevleri olabilir. Örneğin öfke, değer verdiğimiz bir ilkenin çiğnendiğini düşündüğümüzde ortaya çıkabilir. Adaletsizlik karşısında duyduğumuz öfke, bizim için neyin önemli olduğunu da gösterir.
Sosyal medya ise bu duyguyu ifade etmeyi oldukça kolaylaştırıyor. Birkaç saniye içinde yüzlerce kişiye ulaşabiliyor, başkalarının tepkilerini görebiliyor ve kendimizi ortak bir duygunun parçası olarak hissedebiliyoruz.
Üstelik sosyal medyada yalnızca ne düşündüğümüzü söylemiyoruz. Bir bakıma nasıl biri olduğumuzu da gösteriyoruz. Hatta belki de olmak istediğimiz kişiye, yani ideal benliğimize yaklaşmak için sosyal medyayı bir araç olarak kullanıyoruz. Neye karşı çıktığımız, hangi konularda sessiz kaldığımız ve neleri önemsediğimiz, dijital kimliğimizin bir parçasına dönüşüyor.
Dolayısıyla bir paylaşım iki farklı amaca hizmet edebiliyor: Bir soruna dikkat çekmek ve o sorun karşısında nerede durduğumuzu göstermek.
Bu iki amaç birbirini dışlamak zorunda değil. Sorun, tepkinin kendisinden çok, bazen tepki göstermeyi yeterli görmemizde başlıyor.
Beğeniler çoğalırken ne değişiyor?
Sosyal medyada bir paylaşımın başarısını genellikle sayılarla değerlendiriyoruz. Kaç kişi beğenmiş, kaç kez paylaşılmış, ne kadar yorum yapılmış?
Peki, bu sayılar insanların gerçekten harekete geçtiğini gösteriyor mu?
Leach ve arkadaşlarının (2026) yaklaşık 1,29 milyon sosyal medya gönderisini inceledikleri araştırma, bu konuda düşündürücü bulgular sunuyor. Ahlaki öfke içeren ifadeler daha fazla beğeni ve yeniden paylaşımla ilişkiliyken, kampanyaların topladığı imza sayısıyla aynı yönde doğrudan bir ilişki göstermiyor. Bununla birlikte öfke, paylaşımların yayılması üzerinden imza sayısıyla dolaylı olarak ilişkili olabiliyor.
Başka bir ifadeyle, bir meseleye gösterilen ilginin artması, insanların o mesele için daha fazla çaba gösterdiği anlamına gelmeyebiliyor.
Elbette görünürlük önemsiz değil. Bir sorunun konuşulması, değişimin başlangıcı olabilir. Ancak başlangıçla sonucu birbirine karıştırmamak gerekiyor.
Bu ayrım, markaların sosyal sorumluluk kampanyaları için de geçerli. Milyonlarca kişiye ulaşan bir çevre kampanyası iletişim açısından başarılı olabilir. Fakat çevreye gerçekten ne kadar katkı sağladığını anlamak için erişim sayılarından fazlasına bakmak gerekir.
Tepki göstermek neden bazen yeterli geliyor?
Belki de meselenin en ilginç tarafı burada.
Bir paylaşım yaptığımızda yalnızca başkalarına bir mesaj iletmiyoruz. Kendimize de bir şey söylüyoruz: Bu olay karşısında sessiz kalmadım.
Bu düşünce bize bir rahatlama sağlayabilir. Çünkü çoğumuz kendimizi değerleriyle tutarlı insanlar olarak görmek isteriz. Adalete önem veriyorsak adaletsizlik karşısında kayıtsız kalmak istemeyiz.
Ancak bir değeri ifade etmekle o değer doğrultusunda davranmak her zaman aynı şey değil.
Burada herkesin samimiyetini sorgulamak gibi bir niyetim yok. Yine de bazı tepkilerin gerçekten bir sorunu çözme isteğinden mi, yoksa yalnızca başkalarına belirli bir görüntü sunma arzusundan mı kaynaklandığını sorgulamanın yanlış olduğunu düşünmüyorum. Elbette herkesin zamanı, olanakları ve harekete geçme kapasitesi farklı. Bazen bir bilgiyi paylaşmak gerçekten de yapılabilecek en anlamlı şey olabilir.
Yine de kendimize şu soruyu sorabiliriz: Bir şeyi paylaştıktan sonra o meseleyle ilişkimiz devam ediyor mu?
Örneğin eğitim eşitsizliğine dikkat çeken bir gönderiyi paylaşmak önemli olabilir. Ancak aynı konuda çalışan bir kuruluşa destek olmak, gönüllü faaliyetlere katılmak veya sorunun çözümüne yönelik girişimleri takip etmek farklı bir sorumluluk düzeyidir.
Bazen paylaşım, daha uzun bir sürecin başlangıcıdır. Bazen de o sürecin sonu hâline gelir.
Öfkemiz geçtikten sonra ne kalıyor?
Bütün bunlardan sosyal medyada öfkelenmememiz gerektiği sonucu çıkmıyor. Öfke, insanları harekete geçirebilir ve görmezden gelinen sorunların tartışılmasını sağlayabilir.
Ancak öfkenin ne kadar yayıldığıyla ne kadar değişim yarattığı aynı şey değil.
Üstelik toplumsal değişim her zaman büyük ve görünür eylemlerle gerçekleşmez. Bazen bir bilgiyi doğrulamak, bir çalışmaya destek olmak veya bir meseleyi gündemden düştükten sonra da takip etmek çok daha anlamlı olabilir.
Belki de sosyal medyadaki davranışlarımızı değerlendirirken kendimize yalnızca ne kadar tepki gösterdiğimizi değil, o tepkinin ardından ne yaptığımızı da sormalıyız.
Çünkü sosyal medya bize ne hissettiğimizi gösterme imkânı veriyor. Fakat ne yaptığımız sorusunun cevabı çoğu zaman ekranın dışında bulunuyor.
Bir haksızlık karşısında asıl mesele belki de ne kadar öfkelendiğimiz değil, öfkemiz geçtikten sonra o haksızlıkla ilgili ne yaptığımızdır.
Bu yazıyı paylaş
Kaynakça
- Leach, S., Formanowicz, M., Nikadon, J., & Cichocka, A. (2026). Moral outrage predicts the virality of petitions for change on social media, but not the number of signatures they receive. Social Psychological and Personality Science, 17(2), 194–203. https://doi.org/10.1177/19485506251335373
